کسوف

نوان گشت بوم و جهان شد سياه … بلرزيد مهر و بترسيد ماه

تصويري كه به بررسي كسوف امسال مي پردازد
– لازم ديدم به بررسي كوچكي در ارتباط با كسوف بپردازم. اين بررسي ها از چگونگي ايجاد كسوف تا چگونگي رصد آن و همچنين چگونگي عكاسي را در بر دارد.
پديدهٌ زيبا و بسيار شگفت انگيز كسوف كه چيزي نيست جز سايهٌ ماه كمي ترسناك و زيباست. اين پديده كه از روي يك خط قرار گرفتن زمين، ماه، خورشيد پديد مي آيد يكي از نادرترين پديده هاي آسمان است. پديدهٌ كسوف در گذشته ها باعث رعوب و وحشت ساكنان مختلف كرهٌ زمين مي شد به طوري كه در بعضي از قبايل براي جلوگيري و يا پس گرفتن خورشيد قرباني مي دادند و يا به عبادت و جادو مي پرداختند. ولي جالب است بدانيد كه قبايل مايا(سرخپوستان) و بابلي ها از كسوف براي استفاده از مقاصد خود سود مي جستند!
آنها كه به يك دورهٌ بازگشت كسوف يا به قول بابلي ها “ساروس” پي برده بودند با استفاده از اين امر به پيشگويي هايي درست مي زدند كه براي شاهان و مردم عامه بسيار شگفت انگيز بود.

حال اين ساروس چيست؟!
ساروس واژه‌اي بابلي به معني تكرار است. اين واژه براي تكرار منظم گرفت‌هاي ماه و خورشيد استفاده مي‌شود. اگر فهرست مثلاً حدود يك قرن كسوف را مطالعه کنید خواهيد ديد كه به طور متوسط هر “۱۸ سال” و “۱۰يا۱۱ روز” و “۸ ساعت” كسوف ديگري رخ مي‌دهد كه شباهت بسياري به كسوف قبلي دارد. منتها با يك جابه‌جايي ۱۲۰ درجه به غرب (به خاطر ۸ ساعت اضافي) و يك جابه‌جايي جزئي به شمال يا جنوب (به‌خاطر حركت گره در آسمان) صورت مي‌گيرد.
حال با اين اوصاف اگر كسوف به ياد ماندني 20مرداد 1378 خاطراتان باشد، مي توانيد محاسبه كنيد كه كسوف بعدي در چه زماني رخ مي دهد. (تقريبا 11 سال ديگر)

دربارهٌ چگونگي پيدايش كسوف توضيح ساده تري نمي توانم بدهم، اگر به توضيح بيشتر نياز بود به كتاب علوم تجربي سوم ابتدايي رجوع كنيد تا شايد با شكل و تفاصيل بهتر متوجه شويد.
ولي سوالي جالب اينجا مترح است كه باز آن را به صورت نمادين در كتاب سوم ابتدايي خوانده ايم، هر چند نه به صورت تفضيلي. چرا پس هر ماه كسوف رخ نمي دهد!؟
سوال آن بسيار ساده است، به علت در يك مدار نبودن سيارهٌ زمين با خورشيد، يعني بهتر است بدانيد نه تنها كه سيارهٌ زمين كه هيچ سياره ايي در منظومهٌ ما در مدار صفر درجهٌ با خورشيد قرار ندارد!

حال به بررسي زمان و مكان خورشيد گرفتگي چهارشنبه، 9فروردين بپردازيم.
اولين برخورد نيمسايه ماه با سطح زمين در مختصات جغرافيايي ۱۴°۲۷.۵’S و ۰۲۲°۰۷.۰’W جايي در ۱۶۰۰ كيلومتري سواحل شرقي برزيل صورت مي‌گيرد و كسوف جزئي آغاز مي‌گردد.
سپس در ساعت ۰۸:۳۵:۲۹.۳ جهاني اولين تماس مخروط سايه با سطح زمين در مختصات جغرافيايي ۰۶°۳۱.۱’S و ۰۳۷°۰۰.۱’W جايي در ۳۰ كيلومتري شرق شهر Patos در شمال شرقي برزيل صورت مي‌گيرد. در آن هنگام عرض سايه ۱۲۹ كيلومتر و مدت مكث ماه ۰۱ دقيقه و ۳۶ ثانيه است.
سپس سايه با سرعت 3.5 كيلومتر بر ثانيه وارد اقيانوس اطلس و سپس غرب قاره‌ي آفريقا و سواحل جنوبي غنا مي‌رسد و سايهٌ سياه وارد ساحل عاج مي‌شود و پايتخت اين كشور Yamoussoukro. سپس مخروط سايه در امتداد نوار ساحلي كشور غنا به پيش مي‌‌رود تا جايي كه پايتخت ساحلي اين كشور Accra در درون مخروط سايه ماه در ساعت ۰۹:۰۹:۵۶.۶ جهاني به مدت ۰۲ دقيقه و ۵۸ ثانيه شاهد كسوفي كلي با قدر ۸/۱۰۴ درصد خواهند بود.

در امتداد باريك سايه از كنار پايتخت نيجريه، Niamey عبور مي كند و بعد از آن به ترتيب: ليبي، شمال صحراي آفريقا، سواحل شمال شرقي ليبي و مرز ليبي با كشور همجوار خود(مصر)، درياي مديترانه، سواحل شرقي تركيه، جزاير ميس را در سواحل تركيه، شهر معروف و بندري تركيه-آنتالیا، قونيه، درياچه‌ نمك «طوز گلو»، سواحل شمالي آنتاليا و درياي سياه، سواحل غربي گرجستان، روسيه، سواحل درياي خزر، مرز روسيه و قزاقستان، شمال درياي اورال، مركز قزاقستان، Astana(آق مولا)، شهرهاي جنوبي روسيه،‌ Gorno-Altajsk، و سپس شهر Kyzyl آخرين شهر از كشور روسيه در ساعت ۱۱:۴۵:۵۳.۵ به مدت ۰۱ دقيقه و ۵۰ ثانيه به زير سايه مي‌رود. دقايقي بعد سايه در حالي كه به گوشه‌ي غربي مغولستان رسيده است در ساعت ۱۱:۴۹:۰۱.۳ جهاني در مختصات جغرافيايي ۵۱°۲۱.۲’N و ۰۹۸°۳۰.۵’E بعد از طي مسافتي بالغ بر ۱۴۵۰۰ كيلومتر در عرض ۳ ساعت و ۱۳ دقيقه و ۲۳ ثانيه از سطح زمين جدا شده و كسوف كلي پايان مي‌پذيرد. سپس نيمسايه ماه در ساعت ۱۲:۴۶:۴۵.۵ جهاني در مختصات جغرافيايي ۴۳°۲۶.۵’N و ۰۸۳°۰۲.۵’E منطقه‌اي در شمال شرقي شهر آلماتي در قزاقستان واقع در خاك چين از سطح زمين جدا شده و كسوف پايان مي‌پذيرد. ۱۲:۴۶:۴۵.۵ جهاني در مختصات جغرافيايي ۴۳°۲۶.۵’N و ۰۸۳°۰۲.۵’E منطقه‌اي در شمال شرقي شهر آلماتي در قزاقستان واقع در خاك چين از سطح زمين جدا شده و كسوف پايان مي‌پذيرد.

کسوف نهم فروردین در ایران چگونه است؟
نيمسايهٌ ماه از روستاي نفت در كرمانشاه برابر با ساعت 15:14:30 وارد مي شود و در ساعت 15:15:10 تقريبا كل كشور را در بر مي گيرد و در آخر نيز برابر با ۱۷:۰۸:۱۱ كسوف از شمال شرقي ايران خارج مي شود.

بيشترين و كمترين زمان براي رويت كسوف جزئي 9فرودين به ترتيب:
روستاي مرزي قوش در استان آذربايجان غربي 90%
روستاي مرزي گواتر در استان سيستان و بلوچستان 26.8%

اگر مي خواهيد اطلاعات كاملي براي ديدن كسوف در شهر(ايران) خود داشته باشدي بد نيست جدول زير را داشته باشيد.(اطلاعات شامل: استان ها، عرض جغرافيايي، طول جغرافيايي،‌ شروع، ارتفاع، وسط كسوف، سمت و ارتفاع خورشيد، پايان كسوف، قدر گرفتگي)
جدول زیر زمان و موقعیت گرفت را برای چند شهر ایران نشان می دهد
دانلود جدول مربوطه

خورشيد گرفتي را ببينيم.
توجه كنيد كه به طور مستقيم به خورشيد گرفتگي نگاه نكنيم. ساده ترين و ايمن ترين روشي كه معمولا توصيه مي شود اتاق تاريك است كه اين چگونگي كاركرد آن بسيار ساده است. اتاق تاریک جعبه‌ای است که نور خورشید از یک روزنه کوچک وارد آن می‌شود و تصویر خورشید در سطح مقابل روزنه تشکیل می‌گردد. هر چند خود به اين نكته از ايمني زياد معتقد نيستم و سعي مي كنم از عينك هاي مخصوص رصد خورشيدي استفاده كنم كه يكي از بهترين روشها مي باشد. اگر اين وسيله را نداريد مشكلي نيست از فيلتر جوشكاري شمارهٌ چهارده استفاده كنيد و اين نكته را هم توجه داشته باشيد كه از دو شمارهٌ فيلتر جوشكاري استفاده نكنيد، مثلا 4 و 10، كه مجموع آن 14 شود! اين كار باعث شكست نور بين دو فيلتر مي شود كه به هيچ عنوان جالب نيست و توصيه نمي شود.

– از شيشه هاي دودي و فيلم عكاسي سوخته و فلاپي ها و نظاير آن مجاز نيستند و براي سلامتي چشم ضرر شديدي و غيرقابل جبران دارند.

ثبت تصويري كسوف
به علت كمي وقت براي تنظيم اين گزارش سعي بر اين است كه مقالهٌ عكاسي مفيد ولي كم حجم ولي با نكات همراه باشد.

اين كار معمولا با دوربين هاي آنالوگ انجام مي شود و وسايل مورد نياز آن فيلتر براي عكاسي كه مي توان از فلاپي، فيلترهاي خورشيد، فيلتر جوشكاري و… استفاده كرد كه در ستون هاي بالاتر بيشتر توضيح داده شد. (نكته: حتمآ از فيلتر با كيفيت استفاده كنيد و به هيچ عنوان بدون قاب فيلتر از خورشيد عكاسي نكنيد، يعني يك قاب كه با لنز شما مچ باشد!)

از فيلم ها با حساسيت كم استفاده كنيد تا رنگ هاي زنده تري را داشته باشد(مثلا ASA 50)، اگر هم با ديجيتال به عكاسي مي رويد حتما به اين نكته توجه كنيد كه اگر دوربين مستقيم به نور خورشيد گرفته شود CCD آن از بين مي رود يا دچار نويز شديد در همهٌ عكاسهايتان مي شويد.

– اين مورد توضيح صرفآ براي دوستان ساكن ايران نوشته شده است و به هيچ عنوان كامل نيست و از نوشتن مطالبي چون چگونگي عكاسي از حلقهٌ الماس و دانه هاي بيلي، تاج خورشيد، استفاده از فيلتر Hآلفا، عكاسي با تلسكوپ و … خوداري شده، كه اين مورد نيز در آينده انجام خواهد شد.
اندازهٌ تصوير خورشيد بر روي فيلم 135 با لنز نرمال 50 ميلي متري- 46/0 ميلي متر است. با افزايش فاصله كانوني لنز اندازه خورشيد هم بزرگتر مي شود. مثلا با تله 1000، قطر خورشيد بر فيلم 2/9 ميلي متر خواهد بود.

نكته: حتما از لوكيشن(مكان عكسبرداري) زميني براي ثبت لحظات نادر كسوف استفاده كنيد و فقط به آسمان يكدست و يا يا ابري اكتفا نكنيد.

پس به اين نكته توجه كنيد كه تا جايي كه ممكن از از لنز تله استفاده شود تا زيبايي كسوف بيشتر هويدا شود. ولي اگر لنز وايد در دسترس داريد، خورشيد را با يك پس زمينهٌ مناسب در فواصل زماني 10 دقيقه عكاسي كنيد كه عكسي بسيار جذاب داشته باشيد.

ولي ميزان نوردهي و گشودگي دياف يكي از مهمترين قضاياي عكاسي است. در اينجا من فقط براي فيلم ISO 100 را مي نويسم و كمي و زيادي حساسيت فيلم به عهدهٌ خود عكاس كه فكر نكنم نيازي به صحبت در چگونگي تناسب زيادي و كمي حساسيت و زمان نوردهي باشد.

ميزان نوردهي به فيلم با حساسيت 100 فقط(تاكيد فقط) براي كسوف جزئي:
گشوديگي ديافراگم: 32 – 22 – 16 – 8 – 4
ميزان نوردهي: 60/1 – 25/1 – 250/1 – 1000/1 – 4000/1
!! توجه: (زمان هاي ارائه شده باي ثبت كسوف جزئي جهت استفاده با صافي 5ND هستند. اگر فيلتري جز اين به كار مي بريد، قبلا تمرين كنيد تا بهترين نوردهي را به دست بياوريد، هر چند اين نوردهي ها نزديكترين نوردهي ها به زمان استاندارد هستند)( دانلود نوردهي تاج)
كسوف خوبي را آرزو دارم.

Advertisements

2 thoughts on “کسوف

  1. سلام
    مقاله ات عالی بود ایول
    sms ات هم دیدم اما اخر شبه گفتم شاید خواب باشی جواب ندادم
    فردا جواب میدم
    گرچه دوست داشتم باهات حرف بزنم
    قربونت
    خوش باشی عزیزم

Comments are closed.